Subotica – szlakiem art nouveau

Posted By on 22 marca 2018

Na końcu XIX i XX wieku najświeższe nowinki naukowe, na płaszczyźnie życia oraz sztuki przybyły przez Budapeszt do Suboticy. Był to czas szczytu ekonomicznego oraz stagnacji, a Subotica była na szczycie swojego architektonicznego rozwoju. Bo mimo że obecnie miasto znajduje się w Serbii wówczas należało do Węgier. Zmiany jakie rozpoczęły się w Europie znalazły swoje ujście także w Subotica,  tworząc swoisty styl secesji – Art Nouveau. Patrząc na zdjęcia zobaczymy, że detale architektoniczne różnią się od tych modnych w Monachium czy Paryżu. Są bardziej ekspresywne, wyraziste, czasem wyglądają na bajkowe, ornamentyka po prostu zachwyca. Budynki zbudowane w stylu secesji zdominowały miasto i sprawiły, że jest nazywane Miastem Secesji.

Węgierscy artyści awangardowi, podobnie jak ich europejscy odpowiednicy, wierzyli, że rozwój przemysłowy prowadzi do unicestwienia piękna i że sztuka powinna być wprowadzana w życie codzienne, zgodnie z tradycją oraz wykorzystaniem lokalnych materiałów. W poszukiwaniu cech narodowych, studiując sztukę ludową i architekturę wernakularną, węgierska wersja secesji wprowadziła specyficzny i niepowtarzalny język architektoniczny. Pomimo wszystkich umiejętności i wiedzy lokalnych architektów, dopiero dzięki zaangażowaniu architektów z Budapesztu i innych miast, metropolia zyskała ducha nowych trendów zmienił architekturę Suboticy na zawsze. Na uwagę zasługują tu wybitne osoby, takie jak duet Marcell Komor i Dezső Jakab, Ferenc Raichle, bracia Vágó, Pál Vadász oraz lokalni architekci Titus Mačković czy Mátyás Salgo. Jednakże podziwiając lokalne dzieła mało kto zwraca uwagę na twórcę, a Subotica nie jest aż tak znana jak np. Barcelona.

Słów kilka o A r t  N o u v e a u

Nowa sztuka, która na przełomie XIX i XX wieku, zainspirowana zgiełkiem industrializacji, urbanizacji i szybko zmieniającym się społeczeństwem, protestowała przeciwko surowym kanonom historyzmu i dominującym w architekturze stylom. Dlatego Art Nouveau nie szukała inspiracji we wcześniejszych epokach i ruchach artystycznych, ale inspiracji w naturze, jej formach i strukturze. Art Nouveau odcisnął swoje piętno na wszystkich formach sztuki i wszystkich obszarach współczesnego życia. To nie tylko ruch artystyczny – to sposób na życie.

Główne cechy secesyjnej architektury to dzikie, nieskrępowane formy pełne zakrzywionych linii, falistych kształtów i niecodziennych kombinacji kolorów. Podkreślona asymetria i wykorzystanie nowych materiałów (np. ceramika) i nowych technik budowlanych zapewniło budynkom pewną plastyczność i wyrafinowany, czasem nawet przesadzony, wystrój ornamentu w stylu Art Nouveau nazywany żartobliwym. Motywy geometryczne i kwiatowe, a także wizerunki kobiet – stały się ulubionymi elementami stylistycznymi architektów w całej Europie.

Międzynarodowy w swoich korzeniach styl, w różnych regionach, wzmacniany przez uczucia narodowe, przejawiał się w różnych formach. W Austrii był znany jako Secesja Wiedeńska, w Niemczech jako Jugendstil, we Francji i Belgii jako Art Nouveau, w Anglii jako Modern Style, we Włoszech jako styl Liberty oraz w Cesarstwie Austro-Węgierskim – Secession.

Budowle secesyjne, zwłaszcza te w wariancie węgierskim, zostały obficie udekorowane ceramiką, która sprawiła, że ​​nowoczesne i funkcjonalne budynki stały się bardziej wytworne, przyjemne i ciepłe. Fabryka ceramiki Zsolnay z Peczu na Węgrzech, właścicielem był Miklós Zsolnay, a później jego syn Vilmos, powstała w 1852 roku. Vilmos Zsolnay wprowadził na rynek nowe rodzaje ceramiki i sposobu pokrycia jej. Pirogránit, popularna nazwa dla wszystkich materiałów ceramicznych do użytku zewnętrznego, które radzą sobie z dużymi wahaniami temperatury, pokrywa wiele dachów i zdobi wiele fasad budynków w stylu Art Nouveau w Subotica i nie tylko (Szegedyn oraz Zagrzeb). Pod koniec XX wieku ceramika Zsolnay została użyta do Niebieskiej Fontanny w centrum miasta. Ze względu na specjalny proces produkcji porcelany, pierwszy opatentowany w fabryce Zsolnay, powstała kolejna nowość – eozyna, powłoka często opisywana jako światło świtu. Płytki i elementy z eozyną można również zobaczyć na ceremonialnych schodach ratusza. Ceramika Zsolnay zdała egzamin z jakości, ponieważ nawet po stuleciu materiał nie stracił magii koloru.

 

Wspaniały duet – Marcell Komor i Dezső Jakab

W 1897 roku architekci Marcell Komor (1868-1944) i Dezső Jakab (1864-1932) połączyli siły i otworzyli biuro architektoniczne w Budapeszcie. Duet zaprojektował budynki na Węgrzech do roku 1918 r. Byli to uczniowie i zwolennicy założyciela węgierskiej wersji Art Nouveau – Ödön Lechner. Marcell Komor był architektem wiodącym, odpowiedzialnym za koncepcję budynku, organizację przestrzeni, funkcji i konstrukcji, a Dezső Jakab zajmował się aranżacją wnętrz i skrupulatnie planował wszystko, w najdrobniejszych szczegółach. Chociaż zakres ich pracy w Suboticy nie jest szczególnie duży, każdy z ich budynków stał się symbolem: Synagoga, Pałac Subotica Savings Bank (teraz ulica Korzo nr 4), Ratusz i duży kompleks budynków w Paliću – Wieża Ciśnień, Wielki Taras, Lido Kobiet i Fontanna Pamięci.

Ratusz

W przeciwieństwie do wielu europejskich miast, centrum Suboticy nie jest zdominowane przez katedrę lub kościół, ale przez ratusz. Ze względu na położenie, wielkość i bogatą architekturę węgierskiej secesji, Ratusz stał się symbolem Suboticy. Został zbudowany w latach 1908-1910, a wystrój wnętrza ukończono w 1912 roku. Rozciąga się on na powierzchni prawie 6000 m². Wieża ma 76 metrów wysokości. Ratusz został zaprojektowany przez Marcell Komor i Dezső Jakab, wybitnych architektów z Budapesztu. Ratusz ma symetryczny układ z czterema wewnętrznymi dziedzińcami i czterema wejściami. Po stronie północnej, gdzie znajduje się piękny park i Błękitna Fontanna, znajduje się przedsionek z rzeźbionymi w marmurze, ceremonialnymi schodami, prowadzącymi do pierwszego reprezentacyjnego piętra. Na tym piętrze znajdują się trzy sale – zielona i żółta, używane przez Wielkiego Prefekta, a teraz burmistrza. Trzecia, centralna, największa i najpiękniejsza – Wielka Sala, służy do spotkań Zgromadzenia Miejskiego, koncertów, ślubów i ważnych wydarzeń. Ma szesnaście niezwykłych witraży w lśniących kolorach autorstwa Miksy Róth i Sándora Nagy’ego, który jest również autorem sześciu witraży w bocznych absydach, z których wszystkie są uważane za wyjątkowe dzieła sztuki. Ratusz, z nowoczesną koncepcją i zgodnie ze współczesnymi wymaganiami, spełnia dziś wiele miejskich potrzeb. Funkcjonalność i nowoczesność, a także synteza różnych dziedzin sztuki – architektury, malarstwa i sztuki użytkowej to najważniejsza wartość budynku.

Palić

Jezioro Palić i osada o tej samej nazwie znajdują się 8 km na wschód od Suboticy. Palić zyskał sławę jako uzdrowisko i elitarny letni cel podróży pod koniec XIX wieku. Na początku XX wieku zadanie rozbudowy i renowacji spa zostało powierzone architektom Marcellowi Komorowi i Dezső Jakab. Zespół budynków Palić, które należą do węgierskiej secesji „młodego ruchu”, został zainspirowany sztuką ludową Transylwanii i został otwarty w 1912 roku. Części tego zespołu to Wieża Ciśnień, Wielki Taras, Lido Kobiet, Pawilon Muzyczny i Fontanna Pamięci. Każda z tych struktur jest inna, w zależności od funkcji, ale także wyboru materiałów, konstrukcji i czerwonego koloru symbolizującego Palić – wszystkie są w tym samym stylu. Komor i Jakab wprowadzili ideę połączenia architektury i atmosfery Wielkiego Park do perfekcji. W ten sposób odrzucając klasyczny układ budynków kolejno, wzdłuż ulicy lub promenady, którą często mijamy, ale tak naprawdę nie zauważamy – tutaj fizycznie przechodzimy przez/pod Wieżę Wodną i Wielki Taras. Zastosowanie tych przejść, ganków i tarasów powoduje utratę ścisłej granicy między przestrzenią zewnętrzną i wewnętrzną. Łączenie przyrody, architektury i wystroju wnętrz jest prawdopodobnie największą wartością tych secesyjnych budynków. Wszystkie te budynki stały się symbolami Palić. Niezwykła architektura tych budynków przeznaczona do wypoczynku i rekreacji przyciąga i zaprasza nawet od ponad stu lat.

Ferenc Raichle i jego pałac

Ferenc Raichle (1869-1960) ukończył architekturę w Budapeszcie i przeniósł się do Suboticy w 1896 roku. Bez powodzenia w konkursach architektonicznych dla miasta Subotica zaprojektował różne budynki publiczne i prywatne: budynek dzisiejszej biblioteki miejskiej, budynek gimnazjum (budynek gimnazjum), budynek byłego Banku Austro-Węgierskiego (ulica D. Tucovića nr 15) i wiele innych inni. Raichle był bon vivant; cieszył się życiem i miłością swojej rodziny. Wielkodusznie wydawał pieniądze na podróże, sztukę, luksusowe materiały do swojego pałacu – co było jednym z powodów, dla których zbankrutował w 1908 roku. Następnie wyjechał z Suboticy i spędził cztery lata w Szegedzie, by ostatecznie osiąść w Budapeszcie. Kontynuował pracę jako architekt, podnosił się z bankructwa i cieszył pięknem życia.

Architekt Raichle Ferenc wybrał jedno z najpiękniejszych miejsc w Suboticy dla swojego przyszłego domu i biura. Kierując się pragnieniem serca, odrzucił wszystkie ustalone reguły i wzorce w projektowaniu i stworzył budynek, który budził zazdrość wielu osób. Pałac rodziny Raichle olśniewa formami, dekoracjami i plamami w niecodziennych kolorach. Monumentalne wejście do pałacu zostaje wycofane w część fasady i przedstawia stylizowane, odwrócone serce. Główna brama z kutego żelaza ma również kształt serca. Dekoracja balustrad balkonowych na pierwszym piętrze, jeszcze bardziej wystawna niż na parterze – zawiera stylizowany motyw serca. Wszechobecny motyw serca, czy to z ceramiki, mozaiki murano, kutego żelaza, rzeźbionego drewna czy listew – zawsze prezentuje się w nowy i oryginalny sposób. Raichle ukończył dom w 1904 roku, w stylu węgierskiej wersji secesji, inspirowanej transylwańską sztuką ludową, kolorowymi domami wiejskimi, uroczo rzeźbionymi drewnianymi bramami, motywami kwiatów ogrodowych i oczywiście – kształtem serca. Raichle nie cieszył się zbytnio swoim domem, ponieważ zbankrutował zaledwie cztery lata po przeprowadzce, a jego pałac wraz z meblami, luksusowymi przedmiotami i dziełami sztuki został sprzedany na aukcji. Dziś jest domem galerii sztuki współczesnej Art Encounters, a dziedziniec jest częścią słynnej kawiarni.

Kamienica miejska na ulica Branislav Nušić nr. 2

The Town Tenement Palace został zaprojektowany w duchu secesji wiedeńskiej z taką kreatywnością, że wyróżnia się spośród wszystkich innych pałaców w mieście. Jego autor, architekt Pál Vadász zaprojektował ten cenny i wyjątkowy budynek, wykorzystując nowoczesną koncepcję oraz uproszczone formy, konstrukcję i szczegółowy dobór materiałów. Spokój ascetycznej, geometrycznej secesji łagodzą ludzkie postacie na złotym tle (pod ostrą wieżą), dyskretne mozaiki z stylizowanymi ptakami (u dołu wykuszowego okna) i kute maski (nad drzwiami wejściowymi). Jest to bezpośredni wpływ wiedeńskich malarzy i architektów z przełomu wieków.

Pałac Salamona Sonnenberga ulica Đura Đaković nr 3 i M. Korvin nr 10

Pałace Sonnenberg zostały zbudowane w 1910 r. według projektu Izidora Strassburgera i Lajosa Gombosa. Pałac przy ulicy Đure Đaković (dziś węgierski konsulat generalny) jest jednym z najwspanialszych przykładów węgierskiej secesji. Intensywnie kolorowe wzory roślinne na dekoracyjnych elementach ceramiki Zsolnay to echo węgierskich wzorów ludowych. Fasada drugiego pałacu została zaprojektowana w prostszy sposób, pod wpływem secesji wiedeńskiej, ale z elementami dekoracyjnymi węgierskiej secesji.

Jeśli macie chwilę czasu polecamy podjechać do miasta Szegedyn (Szeged) po węgierskiej stronie. Więcej informacji na termat art. novue tutaj.

Na uwagę i dłuższy przystanek zasługują w mieście zasługują

  • Ratusz Miejski
  • Nowa Synagoga
  • Pałac Reök
  • Czarny dom

Secesja w innych miastach też jest popularna, informacje znajdziesz tutaj 🙂

 


Spodobał ci się tekst? Masz uwagi lub komentarze? Podyskutuj, polub, skomentuj. Dziękuję! Interesują cię inne wpisy o Serbii? Zajrzyj tutaj.

This article has 1 comment

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

By continuing to use the site, you agree to the use of cookies. more information

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close