Twierdza Kraków – Festung Krakau

Posted By on 6 października 2015

Kraków ma wiele atrakcji, nie możemy jednoznacznie stwierdzić, które są ważne, które ładniejszeDSC_5600 czy ciekawsze. Zależy od tego kto ma jakie pasje i zainteresowania. I tak dla fanów militariów i I Wojny Światowej, miasto może zaoferować bardzo dużo. Na pewno nie będzie czasu na nudę. Znajdują się tutaj obiekty i systemy obronne o znaczeniu międzynarodowym i naukowym. W ponad tysiącletnie dzieje Krakowa wpisuje się kompleks obiektów i dzieł obronnych reprezentujących praktycznie większość szkół, systemów i manier obronnych, stworzonych przez człowieka. Niewiele jest miast w Europie mogących pochwalić się taką spuścizną z tak dobrym stopniem zachowania zabytków militarnych. Na szczególną uwagę zasługuje unikalny zespół obiektów militarnych zbudowanych przez austriackiego zaborcę w latach 1848-1916. Większość budynków ocalała, a biegnący czas był dla nich łaskawy. Obecnie w skład spuścizny militarnej wchodzi ok. 180 obiektów pofortecznych o przeznaczeniu militarnym (forty), schrony bojowe, amunicyjne, kawerny, baterie artyleryjskie, jak i również pozostałości licznych umocnień polowych. Dzięki pracy prof. Janusza Bogdanowskiego oraz jego wychowanków, świadomość posiadania tego niepowtarzalnego dziedzictwa pomogła ocalić od dewastacji i zapomnienia tego typu atrakcje. Stąd Uchwała Rady Miasta Krakowa nr CXIX/1294/06 z dnia 25 X 2006 r., zawierająca „Ramowy Program Ochrony i Rewitalizacji Zespołu Historyczno-Krajobrazowego Twierdzy Kraków”.

mapa twierdzy z roku 1885

mapa twierdzy z roku 1885

Z Twierdzą Kraków związane są dwa pojęcia: ars militaris i ars magna. Pierwsze ze względu na to, że są to budowle o przeznaczeniu militarnym. Drugie pojęcie – ars magna – dzieło filozoficzne Rajmunda Lulla z ok. 1305 r. ponieważ system budowy Twierdzy Kraków jest odzwierciedleniem tego dzieła. Miała być nauką o najwyższym stopniu ogólności, z której można by wyprowadzić twierdzenia wszystkich nauk, w tym logiki. Tym samym terminem Lullus określał złożone z niezależnie obracających się kół urządzenie służące do mechanicznego rozwiązywania problemów poprzez odpowiednie łączenie rozmieszczonych na kołach pojedynczych wyrazów. Patrząc na rysunek obrazujący teorię i plany twierdzy widać podobieństwo. Wystawa przybliżająca te teorie odbywała się w Muzeum Politechniki Krakowskiej w dawnych koszarach arcyksięcia Rudolfa link

mapa twierdzy z roku 1914

mapa twierdzy z roku 1914

Decyzję o budowie fortyfikacji wokół miasta podjął cesarz Franciszek Józef I dnia 12 IV 1850 r. Rozbudowa twierdzy przypadła na okres rewolucyjnych zmian w rozwoju artylerii, która w 2. poł. XIX w. odgrywała znaczącą rolę podczas bitew. Wzrosła jej siła rażenia i celność. Kilkukrotne zwiększenie zasięgu pocisków zmusiło projektantów fortyfikacji do budowy budynków obronnych coraz dalej od rdzenia twierdzy czyli centrum miasta. I dlatego Kraków otoczony został trzema pierścieniami umocnień.

— Pierwszy, w odległości zaledwie 600-800 m od Rynku, powstał w latach 60. XIX w. Jego przebieg wyznaczają dzisiaj Aleje Trzech Wieszczów, a symbolami są bastion III Kleparz oraz odkryte niedawno pozostałości bastionu V Lubicz (Rondo Mogilskie).

— Najbardziej oddalona od Rynku zewnętrzna linia obrony powstała na przełomie XIX i XX w. Promień długi na 11 km, a jej wyznacznikami są odległe od siebie forty w Kosocicach, Bodzowie, Pasterniku, Toniach i Grębałowie.

DSC_5613Efekt rozbudowy był taki, że przed I wojną światową, powstała w Krakowie jedna z największych twierdz europejskich. Zajmowała obszar ponad 500 km², jej obwód liczył ok. 60 km. Kraków odegrał w początkowej fazie I wojny na froncie wschodnim jedną z głównych ról mimo że prawie w ogóle nie walczył. Jaką rolę odegrała wobec tego twierdza Kraków? Otóż dzięki twierdzy miasto nie zostało zdobyte przez wojska rosyjskie zarówno w listopadzie i grudniu 1914 r. Odciągnięcie sił przeciwnika na zewnątrz twierdzy pozwoliło Austriakom na przegrupowanie wojsk, zwycięski atak pod Limanową, a w maju 1915 r., przy wsparciu armii niemieckiej, rozgromienie Rosjan w bitwie pod Gorlicami i oddalenie frontu daleko na wschód.DSC_5612

NAJCIEKAWSZE OBIEKTY

Krótkie opisy pochodzą z broszurki link Przy odwiedzonym przez nas forcie znajduje się link do danego obiektu wraz z charakterystyką i zdjęciami

  1. Fort 2 „Kościuszko” – cytadelowy z lat 1850-57, później wielokrotnie przebudowany,
    Kopiec Kościuszki

    Kopiec Kościuszki

    częściowo w ruinie. Najbardziej widoczny i widokowy fort w Krakowie. Dzięki nietypowym rozwiązaniom – unikat w skali światowej. Obecnie siedziba stacji radiowej RMF FM.

  2. Fort 7 „Bronowice” – fort reditowy powstały ok. 1857-65, jeden z najlepiej zachowanych fortów tego typu.
  3. Bastion III „Kleparz” – fort reditowy z lat 1860-66; pozostałość po pierwszym pierścieniu obronnym miasta. Obecnie klub muzyczny „Forty kleparz”, piwnica win importowanych.
  4. Fort 31 „Św. Benedykt” – wieża artyleryjska, samodzielne dzieło obronne z lat 1856-67, rzadkość w Europie.
  5. Fort 38 „Skała” – wczesny fort pancerny typu „górskiego”, powstały w latach 1884-86 w wykutej w skale wapiennej niecce. Adaptowany na obserwatorium astronomiczne UJ.
  6. Fort 39 „Olszanica”– międzypolowy fort obrony bliskiej, powstały w latach 1884-85, przebudowany w r. 1913, przeznaczony dla piechoty. Adoptowany na ośrodek jeździecki
  7. Fort 43 „Pasternik” – nietypowy fort artyleryjski o sześciobocznym narysie, z lat 1881-84. Użytkowany przez wojsko.
  8. Fort 44 „Tonie” – fort artyleryjski z lat 1881-83, w latach 1902-08 zmodernizowany na opancerzony. Obrotowo-wysuwalne wieże dział szybkostrzelnych 8 cm Senkpanzer S.P. M.2 fortu należą do szczytowych osiągnięć ówczesnej techniki fortyfikacyjnej.
  9. Fort 45 „Marszowiec” – fort artyleryjski z 1883-84. Na jego zapolu zachowane pozostałości trzech baterii sprzężonych. Dzisiaj hotel „Twierdza”.
  10. Fort 47 a „Węgrzce” – tzw. główny fort pancerny z lat1894-96. Najsilniejszy fort w twierdzy, ryglujący trakt warszawski. Zachowane do dzisiaj wieże pancerne (12 wież 4 typów) i tarcze pancerne dla armat 8 cm M.94 (8 tarcz 2 typów). Odrestaurowany, znacznie przebudowany.
  11. Fort 49 a „Dłubnia”– drugi w twierdzy „duży fort pancerny” z lat 1892- 96.
  12. Fort 49 „Krzesławice”– fort artyleryjski powstały w latach 1881-86. Premier rządu RP Wincenty Witos  odbywał służbę wojskową w stopniu kanoniera w tym właśnie forcie. W maju i sierpniu 1878 w forcie 49 przebywał Jan Matejko  Jego adaptacja na Młodzieżowy Dom Kultury to wzorcowy przykład współczesnego wykorzystania obiektów fortecznych.
  13. Fort 49 ¼ „Grębałów” – typologicznie fort pancerny obrony bliskiej, wybudowany w latach 1897-98. Posiada oryginalny tradytor oraz tzw. kaponierę grodzową. Pieczołowicie odrestaurowany. Dzisiaj siedziba stadniny koni.
  14. Fort 51 „Rajsko” – jeden z największych fortów artyleryjskich w krakowskiej twierdzy (1881-86). Prawdziwe lapidarium architektury obronnej i zieleni fortecznej; żywy rezerwat przyrody. Z okolic fortu rozpościera się jedna z najpiękniejszych panoram Krakowa i okolic.
  15. Fort 52 „Borek”– nietypowy, dwuwałowy fort artyleryjski z osobną kaponierą szyjową. Zbudowany w latach 1885-86. Niezagospodarowany.
  16. Fort 52 1/2 „Skotniki” – PN i PD. Mały, międzypolowy fort pancerny. Posiadał dwie wieże pancerne M1894 uzbrojone w działa kalibru 80mm oraz jedną wieżę obserwacyjną z karabinem maszynowym. Centrum Dokumentacji Zsyłek, Wypędzeń i Przesiedleń Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN w Krakowie BYLIŚMY TU
  17. Fort 53 „Bodzów”– był nietypowym fortem artyleryjskim, początkowo półstałym (1887), później (1912-14) przebudowanym na murowany, dwuwałowy, z przyległymi bateriami, wałem i schronem. Dzisiaj to malownicze ruiny. Jego dodatkowym walorem są pobliskie, podziemne kawerny oraz piękna panorama Krakowa.
  18. Fort 53 a „Winnica”– kolejny nietypowy fort pancerny, z zachowanymi wieżami M.94 – ostatnimi tego typu produkowanymi seryjnie, kopułą obserwacyjną i pancernymi tarczami dla dział M.94. Otoczony głęboką fosą wykutą w wapiennej skale. W 1914 roku w bezpośrednim otoczeniu Fortu 53a „Winnica” ćwiczyły przed wyruszeniem na front oddziały strzeleckie Józefa Piłsudskiego.
  19. Zespół fortu „Bielany” (zw. „Krępak”) – jedyny w Krakowie przykład fortu rozproszonego, powstały w r. 1913 jako wynik najnowszych doświadczeń sztuki obronnej.

Ponieważ nie wszyscy są biegli w nazewnictwie i tematyce militarnej poniżej przedstawiamy kilka pojęć związanych właśnie z budynkami militarnymi.

Kawerny – podziemne korytarze wykute w wapiennych skałach, znane m.in. z frontu austriacko-włoskiego w Dolomitach. Występują także w Krakowie. Miały pełnić rolę schronów dla wojska.

Schrony amunicyjne – służyły jako bezpieczne miejsca składowania rezerwy amunicji artyleryjskiej i strzeleckiej. Zbudowane w latach 1913-15 na zapleczu, za zewnętrznym pierścieniem obronnym, wznoszone jako ostatnie w twierdzy. W Krakowie powstało 18 prawie identycznych budowli.

 Kompleksy koszarowe – powstawały w całym okresie budowy twierdzy, w latach 1848-1914 które były wielkie. Razem z obiektami zaplecza, powstało ponad 50 zespołów koszarowych, mających różne przeznaczenie i kształt architektoniczny. Najbardziej znane z nich budynki to:

– siedziba Politechniki Krakowskiej przy ul. Warszawskiej (dawne koszary Arcyksięcia Rudolfa);

– Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej przy ul. Rajskiej (koszary Cesarza Franciszka Józefa I);

– kompleks Instytutu Stomatologii CM UJ i Aresztu Śledczego przy ul. Montelupich;

– kompleksy przy ul. Rakowickiej i Wrocławskiej.

Fortyfikacje polowe – ziemne i ziemno-drewniane budowane były po wybuchu I wojny. Otaczały zewnętrznym, szczelnym pierścieniem całe przedpole twierdzy. W ich skład wchodziły wysunięte pozycje polowe np. Dziekanowice – Bosutów, Czekaj, Kaim, punkty oporu, kawerny, szańce piechoty, baterie artylerii. Łączyły je rozbudowane linie okopów, broniły dodatkowo pasy zasieków z drutu kolczastego oraz z kłujących drzew. Wzmacniane licznymi polami minowymi.

DSC_5601 DSC_5606

Zieleń forteczna – pasy drzew i krzewów. Sadzone aby maksymalnie zamaskować obiekty obronne oraz drogi dojazdowe. Krajobraz podkrakowski jest tego wzorcowym przykładem.

 Lotnisko twierdzy – powstało w r. 1912 na gruntach dawnej wsi Rakowice obok starszych koszar ułanów, w rejonie obecnej ul. Akacjowej. Zachowane są dwa fragmenty pierwszego pola wzlotów (obecnie boisko na terenie jednostki wojskowej), budynek kancelarii lotniska i kasyno oficerskie, a także unikalny hangar z 1915 r., jeden z trzech tego typu zachowanych obiektów z tamtego okresu na świecie. Na jego części znajduje się obecnie Muzeum Lotnictwa Polskiego.

 Wzgórze Kaim (262 m n.p.m.) – położone na północny zachód od Wieliczki. Austriacy wybudowali tu potężne fortyfikacje polowe, będące największą pozycją wysuniętą krakowskiej twierdzy.

Utworzony jest również szlak turystyczny dawnej twierdzy Kraków. Jest to szlak zarówno dla pieszych, rowerzystów czy zmotoryzowanych. Szlak czarny na żółtym tle. Wybór barw na szlak nie był przypadkowy, żółty i czarny są kolorami Habsburgów. Nie wszystkie są ogólnie dostępne wiec trzeba się z tym liczyć planując zwiedzanie. Cała trasa podzielona jest na 4 odcinki. Odcinek północny: o długości 28 km, ul. Igołomska – Fort Mogiła– Kopiec Wandy– Fort Grębałów– Fort Krzesławice– Fort Dłubnia– Fort Mistrzejowice– Fort Batowice– Fort Sudół– Fort Łysa Góra– Fort Węgrzce– Witkowice– Fort Bibice–  Fort Zielonki– Zielonki centrum. Drugi odcinek pętli północnej: 32 km, Czerwony Most– Fort Pękowice– Fort Tonie– Fort Pasternik– Fort Mydlniki– Chełm– Fort Olszanica– Fort Skała– Fort Bielany (tzw. „Krępak”)– Fort Kościuszko.  Pętla południowa: 41 km, Skałki Twardowskiego– Fort Bodzów– Fort Winnica– Forty Skotnickie (południowy i północny)– Fort Borek– Fort Łapianka–  Fort Swoszowice – Fort Rajsko – Forty Kosocickie – Fort Prokocim – Fort Lasówka.

Festung Krakau – Twierdza Kraków – Tekst pochodzi z książki Mieczysława Czumy i Leszka Mazana : ”Pępek świata nazywa się Kraków” wyd. Anabasis, Kraków 2000 r. Gorąco zachęcam do lektury całej książki.

„Położony na północno – zachodnich obrzeżach monarchii Austro – Węgierskiej, w bliskim sąsiedztwie Prus i tuż przy rosyjskiej granicy, Kraków przemieniony został w drugiej połowie XIX wieku w największą w Europie Środkowowschodniej twierdzę. Zdewastowane przez czas i ludzi, ale nie zrujnowane przez wojnę obiekty są dziś unikalnym w skali światowej zespołem sztuki fortyfikacji tamtego czasu. Natychmiast po zagarnięciu Krakowa w roku 1796 Austriacy przystąpili do budowy urządzeń obronnych wokół miasta. Oparli się wówczas na planach sporządzonych w czasie insurekcji przez Tadeusza Kościuszkę. Od strony południowej i zachodniej linię umocnień ustanowiono więc na Wiśle i licznych młynówkach Rudawy. Od tej naturalnej przeszkody wodnej stronę północną zabezpieczono wałami sypanymi do miejsca, gdzie dziś kończy się ulica Długa. Stąd osłaniające miasto od wschodu przeszkody ziemne poprowadzono obok Ogrodu Botanicznego na powrót do koryta Wisły. Po ponownym zajęciu miasta w roku 1846 Austriacy od razu przystępują do rozbudowy urządzeń obronnych. Czasy są niepewne, trzeba się zbroić.

DSC_5602
DSC_5609

Wiosna Ludów burzy europejski ład ustanowiony na kongresie wiedeńskim, druga połowa dziewiętnastego stulecia nie będzie więc dla Habsburgów łaskawa. Kraków leży w bliskim sąsiedztwie Prus i tuż przy rosyjskiej granicy. 12 kwietnia 1850 r. Franciszek Józef I podpisze się pod decyzją nakazującą budowę fortyfikacji wokół miasta po obu stronach Wisły. Ale jeszcze przed tym postanowieniem zaczęto wznosić wokół Wawelu wysokie mury ze strzelnicami (1848), a także fortyfikować Krzemionki (1849). Do roku 1854 wybudowano zespoły forteczne wokół kopca Kościuszki, naprzeciw Cmentarza Rakowickiego, przy drodze ku Prądnikowi Czerwonemu tzw. Lunete Warszawską, na Krzemionkach – przy kopcu Krakusa.

Wojna krymska (1853 – 1856) dostarczyła władzom wojskowym niezbitych argumentów na rzecz potrzeby gwałtownego przyspieszenia rozpoczętych właśnie prac. W roku 1856 wybitny fortyfikator austriacki, August Caboga, sporządził więc szczegółowy projekt dalszej rozbudowy umocnień. Niedługo potem usypano wokół miasta wał ziemny, wysoki na trzy i szeroki na osiem metrów. Przeszkodę najeżono wielobocznymi fortami. Fosy przed nimi zasilała w wodę Rudawa od zachodu i Białucha od północy i wschodu. Zapory te wznoszone w odległości zaledwie 600 – 800 metrów od Rynku (jedną z nich jest zachowany do dziś Fort Kleparz) stały się dla miasta zabójczym gorsetem, skutecznie dławiącym jego rozwój w ciągu najbliższego półwiecza. Ktokolwiek bowiem chciał wybudować cokolwiek w polu ostrzału, zobowiązać się musiał do wyburzenia swojej własności na każdorazowe żądanie dowództwa (były to tzw. rewersy demolacyjne).

W pewnym okresie (1846) zupełnie realnie rozważano nawet oczyszczenie przedpola dla fortyfikacji wawelskiej, co oznaczało zrównanie z ziemią zabudowy przy ul. Kanoniczej, na Podzamczu i na Groblach. Ziemia wewnątrz chronionego ostrzałem artyleryjskim pola była niesłychanie droga, wykorzystywano każdy jej metr. Oto tajemnica ciasnoty śródmiejskiej zabudowy, licznych nadbudówek i powszechnych w sąsiedztwie Rynku oficyn. Rozbudowa twierdzy trwała nieprzerwanie do wybuchu wojny w roku 1914. Na prawym brzegu Wisły powstał pas fortyfikacji od Płaszowa, przez Wolę Duchacką, Podgórze, Kapelankę, Zakrzówek aż po Dębniki. Po zachodniej stronie miasta usypano dodatkowo potężny wał ziemny, po którym w latach 1887 – 1888 poprowadzono kolej. Była to tzw. linia cyrkumwalacyjna, czyli obwodowa. Łączyła szańce północne z położonymi na południu umocnieniami Płaszowa i Bonarki. Te stacje były bazami pociągów pancernych. Wtedy też (1888) przerzucono przez Wisłę most kolejowo – drogowy nazwany później Dębnickim. W roku 1911 wał zlikwidowano, a na jego miejscu wytyczono reprezentacyjną arterię (dzisiejsze Aleje Trzech Wieszczów). Kraków otoczony został trzema pierścieniami umocnień. Najbardziej oddalona od Rynku zewnętrzna linia obrony – stworzona na przełomie XIX i XX w. – zataczała okrąg przebiegający na dalekich przedmieściach. Na tym pasie, nieustająco unowocześnianym, pośród dziesiątków różnorakich przeszkód, usadowiono także dwanaście potężnych, samodzielnych fortów pancerno – artyleryjskich. To ich ogień miał skutecznie powstrzymać każdy nieprzyjacielski atak.

Festung Krakau – Twierdza Kraków – była największym tego typu obiektem w Europie Środkowowschodniej w czasach I wojny światowej. Jej dwunastotysięczna podstawowa załoga w zdecydowanej większości składała się z Polaków. Na obszarze ponad 500 km 2 rozmieszczonych było 176 strategicznych obiektów. Forty pancerne, działobitnie artyleryjskie, schrony, koszary, szańce piechoty, mury strzelnicze, bramy, ostrogi, groty – kawerny powiązane zostały ze sobą siecią starannie wytyczonych dróg. Ten przemyślany system komunikacyjny zapewnić miał sprawny dowóz broni, amunicji i żywności, gwarantować szybką wymianę załóg, umożliwiać natychmiastową ewakuację rannych. Najważniejsze z tych szlaków obsadzano drzewami. Miały one maskować przed wrogiem wszelkie ruchy własne, a w razie potrzeby – powalone – powstrzymywać ataki nieprzyjaciela. Ten właśnie system powiązań wewnątrz twierdzy przeobraził się z czasem w główne krakowskie ulice poza obrębem Plant.

Prowadzono je promieniście od środka w kierunku fortów rozlokowanych na przedmieściach (np. Długa – Łokietka, Lubicz – Mogilska, Starowiślna – Wielicka), lub w układzie poprzecznym tzw. drogi rokadowe (np. Beliny Prażmowskiego, Piastowska, Forteczna, Droga Rokadowa).

Twierdza odegrała w czasie I wojny światowej rolę decydującą, choć – co jest paradoksem – właściwie prawie nie walcząc. Po przełamaniu frontu przez Rosjan na wschodzie Austriacy świadomie nie stawiali nigdzie większego oporu. Byli pewni, że ofensywę powstrzyma Kraków. I tak się stało. 6 grudnia 1914 roku generał Radko Dimitriew stanął ze swoim wojskiem na wzgórzu Kaim, położonym między Bieżanowem i Wieliczką. Forty Rajsko, Kosocice i Borek położyły na nieprzyjacielu ogniową zaporę. Do kanonady dołączyły również baterie moździerzy spod kopca Kościuszki. Droga na zachód była zamknięta. Przeprowadzona z rozmachem gigantyczna koncentracja wojsk na południu pozwoliła austriackiemu dowództwu rozwinąć – przy wsparciu armii pruskich – atak w okolicach Mszany, aby potem w morderczej bitwie pod Gorlicami (2 – 6 maja 1915) rozgromić przeciwnika. Armie carskie w ciągu kilku następnych tygodni zostały wyparte daleko poza Lwów, tracąc pół miliona żołnierzy i całą Galicję. Najtrudniejsze dla twierdzy miały jednak okazać się wcale nie działania bojowe.

Zaraz po II wojnie światowej zaczęto rozbierać ceglane ściany, kruszyć podlane betonem bastiony, niwelować obwałowania. Podkreślano przy tym, że są to zabiegi nieomal patriotyczne, bo zmierzające do usuwania śladów zaborczych. Przewodził tym opiniom poseł Bolesław Drobner. Z pozyskanego tym sposobem materiału wznoszono bloki przy ulicy Mogilskiej i Zaleskiego, a także budowano nowohuckie osiedla przy Placu Centralnym, Wandy, Willowe, Stalowe i inne. Budulec wywożono i do Warszawy (niechaj więc nikt nie odbiera nam w Krakowie przekonania, że to właśnie z tych poaustriackich cegieł wzniesiono w XX w. średniowieczny mazowiecki barbakan). W obronie zabytkowego zespołu stanął wówczas znakomity historyk sztuki, prof. Karol Estreicher i ówczesny konserwator zabytków, prof. Józef Lepiarczyk. Dziś o wyjątkowym charakterze krakowskich umocnień – i to wyjątkowym w skali europejskiej – przekonuje ich wytrawny znawca, prof. Janusz Bogdanowski.”

Zainteresowanych bardziej tą tematyką odsyłam do pracy pana Krzysztofa Oprzędkiewicza pt. Twierdza Kraków – pomnik historii, zabytek techniki czy złożony system hierarchiczny? Prezentacja zawiera zdjęcia, plany, obecne wizerunki fortów. LINK

Mapa obecnych fortów w Krakowie (po kliknięciu pojawia się opis budynku) :

Spodobał ci się tekst? Masz uwagi lub komentarze? Podyskutuj, polub, dodaj +1. Dziękuję!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

By continuing to use the site, you agree to the use of cookies. more information

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close