Utracone dziedzictwo – Fabryka galalitu w Podgórzu

Posted By on 29 września 2015

Czy zastanawialiście się kiedyś jak robione były guziki? Piszę w czasie przeszłym ponieważ obecnie metody produkcji są całkowicie inne, a większość guzików przybywa do nas niestety z Chin lub innego państwa gdzie nakład na produkcję jest niewielki. Na początku XX wieku guziki wytwarzane były z materiału nazywanego galalitem. Substancja o tyle ciekawa, że uzyskiwana jest z kazeiny czyli białka mleka, która zostaje poddana procesowi homogenizacji i jest zahartowana w formalinie. Po raz pierwszy wytworzony przypadkowo przez Wilhelma Krische w 1897 roku. Galalit jest tworzywem twardym. Dawniej był używany do wyrobu zabawek i przedmiotów galanteryjnych (np. guzików), żetonów, wiecznych piór, oprawek do okularów, figur szachowych.

DSC_5748 DSC_5746 DSC_5752
DSC_5763

W Podgórzu, na ulicy Kalwaryjskiej 6 w roku 1935 otworzono fabrykę galanterii Tomaschek i Gruss (fabryka ta została przeniesiona z ulicy Parkowej 11). Budynek fabryki, elegancką kamienicę frontową zdobioną głowami słoni oraz oficynę fabryczną, zaprojektowało renomowane biuro architektoniczne Düntuch i Landsberger. Parterowa oficyna fabryczna stanowi jeden z najlepiej zachowanych przykładów małych fabryk wewnątrz kwartałów zabudowy. Główna fasada majestatycznie stała wkomponowana w inne budynki, natomiast cała infrastruktura i pomieszczenia fabryczne znajdowały się w oficynie. Oprócz pomieszczeń przeznaczonych strikte na produkcyjne nie zabrakło miejsca również na stołówkę pracowniczą. Fabryka zajmowała się produkcją nie tylko guzików, ale też klamer i kółek. Fabryka wyrobów galalitowych, była jedną z trzech największych krakowskich firm produkujących galanterię z galalitu w okresie międzywojennym. 23.08.1948 roku budynek wraz z fabryka przeszedł na własność Państwa.

DSC_5758
DSC_5761

                          Na koniec krótka historia Alfred Düntuch i Stefan Landsberger, którzy zaprojektowali budynek na Kalwaryjskiej 6. Byli właścicielami dużej pracowni architektonicznej, specjalizowali się w projektowaniu luksusowych kamienic. Należeli do nielicznych spośród znanych krakowskich architektów żydowskiego pochodzenia, którym udało się przeżyć Holokaust. Po wojnie odnieśli sukces na emigracji, w Brazylii. Do dzisiaj w São Paulo działa założone przez nich biuro architektoniczne. Na długiej liście domów zaprojektowanych przez Düntucha i Landsbergera dla zamożnych Krakowian (głównie Żydów) znajdują się dwie kamienice wykonane dla Kurta, Maurycego i Leona Holzerów – właścicieli Towarzystwa Handlowo-Węglowego Holzer i Ska. Pierwsza z nich powstała w latach 1936-37 na rogu al. J. Słowackiego 58 i ul. Śląskiej. Druga z kamienic wybudowana została rok później na rogu al. J. Słowackiego i ul. A. Grottgera. Jej wnętrze miało niewątpliwie luksusowy charakter. Klatkę schodową wyłożono rzadko stosowanym w Krakowie trawertynem, a nie popularnym lastriko. W domu czynszowym Holzerów znalazły się komfortowe mieszkania różnej wielkości, wyposażone w takie udogodnienia, jak np. centralne ogrzewanie.

DSC_5764 DSC_5762 DSC_5760

Historię Fabryki galanterii Tomaschek i Gruss opowiedział nam Pan Piotr Bujas w ramach XIV Podgórskich Dni Otwartych Drzwi – Europejskie Dni Dziedzictwa „Utracone dziedzictwo” 25-27 września 2015. Słuchając historii trzeba było użyć wyobraźni ponieważ obecnie budynek jest bardzo zapuszczony, szczególnie oficyna. Ma tam siedzibę kilka sklepów, ale budynek kompletnie nie wygląda zachęcająco.

Dokument mówiący o założeniu fabryki 1935 rok

Europejskie Dni Dziedzictwa to wspólna inicjatywa Rady Europy i Unii Europejskiej, mająca na celu promowanie zabytków W projekcie uczestniczą wszystkie państwa członkowskie Rady Europy, w tym także Polska, która włączyła się do akcji w 1993 roku. Europejskie Dni Dziedzictwa to największy w Europie projekt społeczno-edukacyjny, a także najważniejsze święto zabytków kultury. Głównym celem EDD jest edukacja historyczna i kulturalna, promowanie różnorodności regionalnego dziedzictwa kulturowego, podkreślenie wspólnych korzeni kultury europejskiej oraz propagowanie dialogu międzykulturowego link

Spodobał ci się tekst? Masz uwagi lub komentarze? Podyskutuj, polub, dodaj +1. Dziękuję!


This article has 3 comments

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

By continuing to use the site, you agree to the use of cookies. more information

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close