Bata wizjoner i szewc świata

Posted By on 29 września 2015

Pewnie niektórzy z was kojarzą duże, białe logo BATA sklepów w galeriach handlowych. Może niektórzy z was maja takie buty. Obecnie produkowane w Chinach, ale dawniej jedna z fabryk znajdowała się w Polsce, a swoją nazwę wzięła od założyciela marki Czecha – Tomasza Baty, następnie jego brata Jana (Tomasz w 1932 roku ginie w katastrofie lotniczej). Historia Baty jest tą z rodzaju od biedaka do milionera – wizjonera. Tak rozwinął fabrykę i produkcję butów, że marka pozostała do dziś. Jednak współcześnie na ma nic wspólnego z tamta jakością czy producentami, nie jest już firmą rodzinną, liczy się tylko nazwa.

DSC_5649 DSC_5654 DSC_5656
DSC_5657

Chełmek, małe miasteczko na pograniczu województw Małopolskiego i Śląskiego. To tutaj Tomasz Bata postanowił zbudować fabrykę butów w 1931 roku i przemienić miasto w nowoczesny ośrodek przemysłu. Do tego czasu Chełmek był niewielką galicyjską wioską. Lokalizacja fabryki nie była przypadkowa, bowiem zakupione grunty były tanie, a na tym zależało Bacie. Ziemię odkupił od Adama Zygmunta Sapiechy. Dodatkowo lokalizacja była fantastyczna. Obok przechodziły tory kolei ze Lwowa do Wiednia od 1856 roku. link Było też dużo taniej siły roboczej. Powstała fabryka funkcjonowała pod zarządem czeskim do roku 1940.DSC_5641 Na początku produkowano tylko obuwie gumowe, tekstylno- gumowe i skórzane. W czasie rozkwitu firma zatrudniała około 2000 pracowników. W 1939 roku produkcja wynosiła 2100000 par butów. To tutaj powstał pierwszy w Polsce zmechanizowany zakład taśmowej produkcji obuwia. W 1945 roku Niemcy uciekając przed Rosjanami oddali ją kilkunastu pracownikom polskim. Upadła wówczas koncepcja powstania 40 tysięcznego ośrodka w którym mieszkańcy mieli pracować i żyć. W 1947 roku fabryka została upaństwowiona, a w latach 70’ stał się kombinatem i dostał nazwę Południowe Zakłady Przemysłu skórzanego Chełmek. Ale nie historia fabryki jest tu istotna, a historia Tomasza Baty – wizjonera wyprzedzającego swoje czasy zarówno jako producent jak i pracodawca. Stał się kontynuatorem nauki Frederyka Winslowa Taylora oraz Henryka Fayola. Już w latach 30 XX wieku w produkcji spełniane były elementy współczesnego zarządzania takie jak: doskonalenie osiągnięć, ocenianie pracowników, angażowanie aktywności wszystkich członków zespołu, integrowanie, planowanie, tworzenie wizji przyszłości, strategie sprzedaży i wiele innych.

DSC_5646

Bata swoją pierwsza fabrykę założył w Zlinie na Morawach. Oprócz fabryki wybudował także robotniczą i usługową infrastrukturę. Ogłasza konkurs na projekt domu dla robotników. Wygrywa Szwed Svedlund, od którego domki nazywane są svedlundami. Domki te to bliźniaki: niewysokie i ceglane. Powierzchnia użytkowa domku tylko 18 m2. Ale na własność! Wkrótce potem Jan wpada na pomysł stworzenia w Zlinie wewnętrznego miasta robotniczego. W ten sposób Zlin stał się pierwszym funkcjonalistycznym miastem na świecie. Z własnym szpitalem, przedszkolem, a nawet sklepem dla pracowników fabryki. Wolny czas pracownicy mogli spędzać na założonym przy zakładzie stadionie gdzie mecze rozgrywał KS „Bata” Chełmek, pierwszych w Małopolsce publicznych kortach a zimą na skoczni narciarskiej K15. W ciągu 7 lat liczba mieszkańców powiększyła się z 1300 do 5tysięcy mieszkańców. Bata z jednej strony troszczył się o robotników, ale jakby się bliżej przyjrzeć chodziło mu o kontrolę nad pracownikami. Właściciel wybudował także całe osiedle jednakowych domków dla pracowników (nie tylko w Zlinie, ale również w innych miastach gdzie posiadał fabryki). Tworzy to plan systematycznego, miłego dla oka osiedla. link

DSC_5639
DSC_5712

„System organizacji pracy zakładał podział na szereg autonomicznych oddziałów i warsztatów, które odpowiadały za indywidualny bilans zysków i strat, a jednocześnie konkurowały między sobą o najlepsze wyniki produkcyjne. Na bieżąco prowadzono też drobiazgową kontrolę, obliczając wyniki finansowe poszczególnych oddziałów raz w tygodniu. Równolegle funkcjonował plan produkcyjny, opracowywany z dokładnością do pojedynczego dnia pracy w fabryce. Praca przy nowoczesnych maszynach, w tempie wyższym niż w fabrykach obuwia w Stanach Zjednoczonych, trwała przez pięć dni w tygodniu, od godziny 7 do 17 z godzinną przerwą na obiad w firmowej stołówce.”

DSC_5643 DSC_5640„Wynagrodzenie było zdecydowanie wyższe niż innych gałęziach przemysłu i pozwalało robotnikom na radykalną poprawę ich materialnego statusu i co za tym idzie, społeczny awans, dodatkowo gwarantowany przez firmowy system emerytalny. Bata nie chciał kształcić swoich pracowników tylko pod kątem zawodowym. Zatrudnieni mieli stać się członkami zintegrowanej wspólnoty, a tam obowiązywały określone wartości i zasady etyczne. W zakładach wisiały tablice z hasłami wzywające m.in. do oszczędności, czystości czy pilności w pracy, ale także podkreślanie związku między robotnikami, ale nazywać ich można było tylko współpracownikami, a zarządem – nawet dyrektor zakładu, co pewien czas, wykonywał parę butów. „Budowie tożsamości firmy służyły też wydawane przez nią wysoko nakładowe pisma, rozprowadzane m.in. przez sieć własnych sklepów” Andrzej Szczerski Buty i utopia nowoczesności – Polska Spółka Obuwia „Bata” w Chełmku. W 1937 r. Bata wybudował najwyższy budynek biurowy w Czechach – 16-piętrową siedzibę swojej firmy. Ciekawostką było w nim biuro, czyli przeszklona winda, z której szef może doglądać pracowników. Od tego momentu każdy, kto ma sprawę do Baty, nie musi już wspinać się na ostatnie piętro, Bata sam zjeżdżał do niego swoim biurem.DSC_5692 DSC_5689 DSC_5675 DSC_5663

Historia piękna, osiągnięcia wielkie, a jak to wygląda teraz? Dzięki Europejskim Dniom Dziedzictwa mięliśmy okazję się o tym przekonać. W tym roku edycja dni Dziedzictwa odbywała się pod hasłem Utracone Dziedzictwo. I jak się przekonamy podczas zwiedzania faktycznie coś zostało utracone. Spacer prowadził dawnymi zabudowaniami fabrycznymi, z których już niewiele niestety zostało. Pomieszczenia w większości puste marnieją w oczach, część innych pomieszczeń podnajmowana jest pod różne usługi lub małym producentom. Z dawnej świetności fabryki nie zostało już nic. Po przejęciu przez państwo i ponownie rozpoczętej produkcji w latach 90’ fabryka była całkowicie nie rentowna wiec w 2003 roku postanowiono ja zamknąć. I tutaj historia świetności Baty i fabryki w Chełmku się kończy…

DSC_5661 DSC_5658DSC_5637

                 W 2006 roku otworzono Dom Pamięci Baty. W salach muzealnych możemy prześledzić historię Baty, historię przemysłu obuwniczego oraz historię Ziemi Chełmeckiej. Wystawa wzbogacona jest zdjęciami z czasów otwarcia i funkcjonowania fabryki przed wojną oraz cytatami założyciela – Baty.

Co się dalej stało z firmą Bata w Czechach? Po II wojnie cały majątek firmy w Czechosłowacji został znacjonalizowany, a fabryka nazywała się „Świt”. Firma Bata zaczęła się rozrastać się poza Czechosłowacją stała się przedsiębiorstwem globalnym. Od 1990 roku Bata zaczął działać w rodzinnym kraju pod swoja dawną nazwą. W Toronto w Kanadzie istnieje muzeum założone przez Sonję Bata w 1940 r: Bata Shoe Museum.  Gromadzi ponad 10 000 eksponatów z całego świata i z wszystkich epok historycznych. Wszystko co związane z butami link

Zainteresowanych tematem odsyłam do „Bata szewc świata”  tekst Mariusz Szczygła (ta wersjaDSC_5638 pochodzi z gazeta.pl natomiast zainteresowanych tematem Baty głębiej i ogólnie tematyką czeską zachęcam do przeczytania książki tego samego autora pt. „Gottland”. Czyta się z wypiekami na twarzy :)) oraz do tekstu Polski wątek Tomasza Bati Anny Syska, Agnieszki Woźniakowskiej link.

DSC_5703   DSC_5668 DSC_5666  DSC_5642

DSC_5699Spodobał ci się tekst? Masz uwagi lub komentarze? Podyskutuj, polub, dodaj +1. Dziękuję!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

By continuing to use the site, you agree to the use of cookies. more information

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close